بهبودی بعد از سکته مغزی: مراحل، زمان و نقش درمان‌ها
بهبودی بعد از سکته مغزی برای هر نفر مسیر متفاوتی دارد: در بعضی از بازماندگان چند روز یا چند هفته کافی است، در بعضی دیگر ماه‌ها و حتی سال‌ها طول می‌کشد. بیشترین تغییر معمولاً در هفته‌ها و ماه‌های نخست رخ می‌دهد و بازتوانی از همان روزهای بستری شروع می‌شود، نه بعد از ترخیص.
اگر همین حالا علائم سکته دیده می‌شود
سکته یک وضعیت اورژانسی است و بخشی از درمان‌های نجات‌دهنده فقط در ساعات ابتدایی ممکن است. سرویس سلامت بریتانیا (NHS) برای تشخیص سریع روش FAST را توصیه می‌کند: سه علامت را بررسی کنید و اگر هر کدام وجود داشت، فوراً اورژانس بخواهید
(NHS — Symptoms of a stroke).
| حرف | چه چیزی را بررسی کنید | نشانهٔ هشدار |
|---|---|---|
| F (صورت) | از فرد بخواهید لبخند بزند | یک طرف صورت افتاده است یا لبخند کج می‌شود |
| A (بازو) | از او بخواهید هر دو دست را بالا ببرد و نگه دارد | یک دست ضعیف یا بی‌حس است و پایین می‌افتد |
| S (گفتار) | از او بخواهید یک جملهٔ ساده بگوید | کلمات نامفهوم یا گیج‌کننده است |
| T (زمان) | همین الان تماس بگیرید | در ایران ۱۱۵؛ ساعت شروع علائم را یادداشت کنید |
نشانه‌های دیگر هم وجود دارند: ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، تاری یا از دست رفتن ناگهانی دید، گیجی، سرگیجه یا زمین‌خوردن و سردرد شدید ناگهانی.
گاهی علائم بعد از مدتی خودبه‌خود از بین می‌رود و فرد فکر می‌کند حالش خوب شده است؛ NHS تأکید می‌کند در این حالت هم باید فوراً کمک پزشکی گرفت، چون ممکن است حملهٔ گذرا (TIA) بوده و خطر سکتهٔ بعدی را بالا ببرد. خودتان بیمار را با ماشین شخصی به بیمارستان نبرید و از اپراتور اورژانس راهنمایی بگیرید. تا رسیدن کمک بهتر است چیزی به بیمار نخورانید، چون ممکن است بلع او مختل باشد.
راهنمای NICE برای ۴۸ ساعت نخست سکته (تشخیص، تصویربرداری، درمان‌های بازکردن رگ و مراقبت در بخش سکته) را در یک سند جداگانه آورده است
(NICE NG۱۲۸ — Stroke and TIA in over ۱۶s: diagnosis and initial management). بقیهٔ این مقاله دربارهٔ مرحلهٔ بعد است: وقتی خطر فوری مدیریت شده و پرسش خانواده این است که «حالا چه می‌شود؟»
بهبودی بعد از سکته مغزی دقیقاً به چه معناست؟
وقتی خانواده‌ها از بهبودی می‌پرسند معمولاً یکی از سه چیز را در ذهن دارند: برگشت توان بدن (راه رفتن، حرکت دست)، برگشت گفتار و فکر، یا برگشت به کارهای روزمره مثل لباس پوشیدن، غذا خوردن و کار. این سه همیشه با یک سرعت پیش نمی‌روند. فردی ممکن است راه برود ولی هنوز در تمرکز، خستگی یا حرف زدن مشکل داشته باشد؛ دیگری گفتارش خوب است ولی دست غالبش هنوز کار نمی‌کند.
بخشی از بهبودی به معنای بازگشت واقعی توانایی است و بخشی دیگر یادگیری راه‌های جدید برای انجام همان کار است، مثلاً بستن دکمه با یک دست یا استفاده از وسیلهٔ کمکی. هر دو شکل ارزشمند است و درمانگران برای هر دو برنامه می‌نویسند. به همین دلیل پرسش «بهبودی کامل ممکن است؟» پاسخ یک‌خطی ندارد؛ پاسخ درست به حوزهٔ مورد نظر، شدت سکته و هدف شخص بستگی دارد.
بهبودی چقدر طول می‌کشد؟ شواهد واقعی
اعدادی که در بسیاری از سایت‌های فارسی می‌بینید («در ۳ ماه همه‌چیز برمی‌گردد» یا «بعد از یک سال امیدی نیست») معمولاً منبع ندارند. چند پژوهش معتبر تصویر دقیق‌تری می‌دهند، البته با محدودیت‌هایی که باید صادقانه گفت.
مطالعهٔ کپنهاگ: زمان رسیدن به بهترین توان در کارهای روزمره
یکی از شناخته‌شده‌ترین پژوهش‌ها، مطالعهٔ سکتهٔ کپنهاگ است که ۱٬۱۹۷ بیمار را هر هفته در بخش سکتهٔ یک بیمارستان در دانمارک ارزیابی کرد. در این گروه ۸۰٪ بیماران طی ۶ هفته به بهترین سطح توان خود در کارهای روزمره رسیدند و ۹۵٪ آن‌ها طی حدود ۱۲ و نیم هفته. زمان لازم به شدت اولیهٔ سکته وابسته بود
(Jørgensen و همکاران، ۱۹۹۵ — PubMed):
| شدت اولیهٔ سکته | زمان رسیدن به بهترین توان در کارهای روزمره (میانگین گروه) |
|---|---|
| خفیف | حدود ۸ و نیم هفته |
| متوسط | حدود ۱۳ هفته |
| شدید | حدود ۱۷ هفته |
| بسیار شدید | حدود ۲۰ هفته |
این اعداد برای خانواده‌ها دلگرم‌کننده و در عین حال قابل سوءتفاهم‌اند. پژوهش مربوط به یک گروه در یک بخش مجهز و سال‌های دور است و بهبودی را با مقیاسی ساده از کارهای روزمره و وضعیت عصبی سنجیده، نه مهارت‌های ظریف دست، گفتار یا شناخت. پس نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که بعد از ۵ ماه هیچ پیشرفتی ممکن نیست. NHS هم می‌گوید بهبودی برای بعضی افراد روزها تا هفته‌ها و برای بعضی ماه‌ها یا سال‌ها طول می‌کشد
(NHS — Recovering from a stroke).
بهبودی حرکت: چه کسی بیشتر برمی‌گردد؟
مرور سیستماتیکی از ۱۴ مطالعهٔ روش‌مند نشان داد حدود ۶۵٪ بیماران بستری با ضعف حرکتی پا درجه‌ای از بازگشت حرکت را تجربه می‌کنند. در مقابل، در بیمارانی که اندام کاملاً فلج بود، بازگشت کامل حرکت در کمتر از ۱۵٪ دیده شد. مهم‌ترین پیش‌بینی‌کنندهٔ بهبود حرکت، شدت ضعف در ابتدای سکته بود و دورهٔ بهبودی در سکتهٔ شدید حدود دو برابر سکتهٔ خفیف طول کشید
(Hendricks و همکاران، ۲۰۰۲ — PubMed). خود نویسندگان هم اذعان دارند دانش ما دربارهٔ بهبود حرکت هنوز محدود است.
جمع‌بندی صادقانه این است: شدت اولیه مهم‌ترین سرنخ است، پیش‌بینی دقیق برای یک فرد در روزهای اول سخت است، و هیچ سقف زمانی عمومی برای همه وجود ندارد. تیم درمان معمولاً بعد از چند هفته تصویر واقع‌بینانه‌تری می‌دهد. ارزیابی زمان و سقف توان برای هر بیمار را باید پزشک و درمانگر او بر پایهٔ معاینه بگویند، نه مقاله.
مراحل بهبودی بعد از سکته: یک چارچوب، نه جدول زمانی ثابت
درمانگران معمولاً مسیر را به چند مرحله تقسیم می‌کنند. بازه‌های زیر را فقط چارچوب بدانید؛ مرز مراحل برای هر بیمار فرق می‌کند و ترکیب شواهد بالا و راهنمای NHS و NICE است.
| مرحله | معمولاً چه زمانی | هدف اصلی | چه می‌شود دید |
|---|---|---|---|
| حاد | ساعت‌ها تا چند روز یا هفتهٔ اول، در بیمارستان | نجات جان، ثبات حال، پیشگیری از عوارض | بیمار اغلب خسته و گیج است؛ ارزیابی بلع، حرکت و گفتار شروع می‌شود |
| بازتوانی فعال اولیه | هفته‌ها تا حدود سه ماه | بازآموزی حرکت، کارهای روزمره، گفتار و بلع | سریع‌ترین پیشرفت‌ها معمولاً همین‌جاست |
| بازتوانی میانی | حدود سه تا شش ماه | مهارت‌های پیچیده‌تر: دست ظریف، شناخت، بازگشت به نقش‌های خانواده | پیشرفت کندتر ولی مشهود؛ خستگی و خلق مهم‌تر می‌شوند |
| بلندمدت | پس از شش ماه و سال‌های بعد | حفظ توان، شرکت در جامعه، کار، پیشگیری از سکتهٔ بعدی | برنامهٔ تمرین و بازنگری دوره‌ای؛ تغییرات کوچک ولی ممکن |
NHS می‌گوید پس از ترخیص تیم درمان یک برنامهٔ بازتوانی در خانه تنظیم می‌کند و حدود شش ماه بعد باید بازبینی پیشرفت انجام شود؛ اگر این بازبینی انجام نشد، از تیم درمان درخواست کنید. بازتوانی می‌تواند حضوری یا از راه دور (بازتوانی از راه دور یا telerehabilitation) باشد
(NHS — Recovering from a stroke). راهنمای NICE دربارهٔ بازتوانی بزرگسالان (NG۲۳۶) هم تأکید می‌کند هدف‌گذاری مشترک با بیمار و خانواده باید پایهٔ برنامه باشد
(NICE NG۲۳۶ — Stroke rehabilitation in adults).
چه چیزهایی بهبودی را سریع‌تر یا کندتر می‌کنند؟
عوامل زیر در منابع معتبر تکرار می‌شوند. هیچ‌کدام به‌تنهایی سرنوشت را تعیین نمی‌کند:
- شدت و محل آسیب: شدت اولیهٔ ضعف قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده در پژوهش‌های بالاست.
- سلامت عمومی و اثر سکته بر بدن و ذهن: NHS می‌گوید بهبودی به میزان اثر سکته بر جسم و ذهن و به برنامهٔ بازتوانی بستگی دارد.
- شروع و کیفیت بازتوانی: بازتوانی هماهنگ در بخش سکته و تیم چندتخصصی با نتایج بهتر همراه است
(Langhorne و همکاران، Lancet ۲۰۱۱ — PubMed). - حمایت خانواده و محیط: انجمن گفتار و شنوایی آمریکا (ASHA) دربارهٔ آفازی هم می‌گوید بهبودی به علت، میزان آسیب، حمایت نزدیکان و نوع درمان بستگی دارد
(ASHA — Aphasia).
یک نکتهٔ کمتر شنیده‌شده: «بیشتر و زودتر» همیشه بهتر نیست. در آزمایش AVERT که ۲۱۰۴ بیمار در ۵۶ بخش سکته را بررسی کرد، تمرین حرکتی بسیار زودهنگام و پرشدت در ۲۴ ساعت نخست با نتیجهٔ مطلوب کمتری در سه ماه همراه بود (۴۶٪ در برابر ۵۰٪). این یافته به معنای «حرکت را به تأخیر بیندازید» نیست؛ یعنی دوز و زمان‌بندی را تیم درمان باید با وضعیت بیمار تنظیم کند
(AVERT — Lancet ۲۰۱۵، PubMed). همین دلیلی است که تمرین‌های شخصی بدون راهنمایی در روزهای اول توصیه نمی‌شود.
تیم بازتوانی: فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی چه کار می‌کنند؟
هیچ‌کدام از این سه رشته جایگزین دیگری نیست و مرز آن‌ها هم تیز نیست؛ در عمل با هم و گاهی روی یک هدف مشترک کار می‌کنند. جدول زیر تقسیم‌کار رایج و جایگاه شواهد را نشان می‌دهد.
| رشته | تمرکز معمول | آنچه شواهد می‌گوید |
|---|---|---|
| فیزیوتراپی | راه رفتن، تعادل، قدرت و آمادگی بدنی، حرکت پا و بدن | تمرین قلبی-تنفسی به‌ویژه با راه رفتن آمادگی، تعادل و راه رفتن را بهتر می‌کند و ایمن به نظر می‌رسد؛ مرور Cochrane شامل ۷۵ مطالعه و ۳٬۶۱۷ شرکت‌کننده |
| کاردرمانی | کارهای روزمره (لباس، غذا، حمام)، کاربرد دست، ادراک و شناخت کاربردی، تطبیق خانه و وسایل کمکی | مرور Cochrane شامل ۹ مطالعه و ۹۹۴ شرکت‌کننده: کاردرمانی متمرکز بر کارهای روزمره می‌تواند عملکرد را بهتر کند و خطر وابستگی را کم کند، ولی کیفیت شواهد پایین است |
| گفتاردرمانی | آفازی، دیزآرتری، صدا، بلع | مرور Cochrane شامل ۵۷ کارآزمایی و ۳٬۰۰۲ شرکت‌کننده: گفتاردرمانی ارتباط عملکردی، خواندن، نوشتن و بیان را بهتر کرد و درمان با شدت یا مدت بیشتر ممکن است مفیدتر باشد |
منابع جدول: مرور Cochrane دربارهٔ تمرین آمادگی بدنی
(Cochrane — Physical fitness training for stroke survivors)،
مرور Cochrane دربارهٔ کاردرمانی
(Legg و همکاران، ۲۰۱۷ — PubMed)
و مرور Cochrane دربارهٔ گفتاردرمانی آفازی
(Brady و همکاران، ۲۰۱۶ — PubMed).
کاردرمانی بعد از سکته
کاردرمانگر می‌پرسد «این بیمار برای چه کارهایی باید دوباره آماده شود؟» و از همان کارها شروع می‌کند: لباس پوشیدن با یک دست، غذا خوردن، دست‌شویی رفتن، استفاده از تلفن.
در همین چارچوب دست و مچ را تمرین می‌دهد، توجه و حافظه را برای زندگی روزمره می‌سنجد و خانه را مناسب‌سازی می‌کند. شرح کامل این بخش در مقالهٔ
کاردرمانی سکته مغزی: بازگشت استقلال در فعالیت‌های روزمره
آمده و خدمت مربوط در صفحهٔ
کاردرمانی سکته مغزی
معرفی شده است. اگر مشکل اصلی دست باشد، صفحهٔ
کاردرمانی دست (هند تراپی)
و برای مشکلات تمرکز و حافظه صفحهٔ
کاردرمانی شناختی
مفید است.
گفتاردرمانی بعد از سکته
حدود یک‌سوم افرادی که سکته می‌کنند دچار آفازی می‌شوند، یعنی اختلال در بیان یا فهم گفتار، خواندن یا نوشتن (طبق مرور Cochrane بالا). آفازی با کاهش هوش یکی نیست. گفتاردرمانگر علاوه بر زبان، مشکل بلع را هم بررسی می‌کند؛ مشکل بلع می‌تواند ایمنی غذا خوردن را تهدید کند و پیش از هر رژیم خانگی باید ارزیابی شود. اطلاعات خدمت در صفحهٔ
گفتاردرمانی سکته مغزی
آمده است.
فیزیوتراپی و بقیهٔ تیم
فیزیوتراپیست روی راه رفتن، تعادل، قدرت و ورزش هوازی تمرکز می‌کند. در تیم کامل پزشک متخصص مغز و اعصاب، پرستار، روان‌شناس یا روان‌پزشک و مددکار هم نقش دارند. NHS فهرست مداخلات بازتوانی را شامل فیزیوتراپی، درمان شناختی-رفتاری برای اضطراب و افسردگی و خستگی، بازتوانی شناختی، تمرین‌های گفتار، بلع و بینایی و مراقبت از مثانه و روده می‌داند. برای نقش دقیق هر عضو در مرکز خودتان از تیم درمان بپرسید؛ ساختار تیم از مرکزی به مرکز دیگر فرق می‌کند.
بهبودی فقط حرکت نیست: مشکل‌های دیگری که باید دید
راهنمای NICE تصریح می‌کند که ارزیابی بعد از سکته باید فقط حرکت را شامل نشود: خستگی، مشکلات بینایی، شنوایی، بلع، مراقبت از دهان، درد شانه و سفتی عضله، تغییرات شناختی و روانی و ارتباط هم باید بررسی شوند. چند نمونه که خانواده‌ها زیاد با آن روبه‌رو می‌شوند:
- خستگی: بیمار ممکن است با وجود خواب کافی زود خسته شود. این نشانه تنبلی نیست و برنامهٔ تمرین باید با آن تنظیم شود.
- شناخت: فراموشی، کندی تفکر، حواس‌پرتی یا ناتوانی در برنامه‌ریزی ممکن است در ظاهر دیده نشود ولی کار و رانندگی را تحت تأثیر بگذارد. دربارهٔ رانندگی مقالهٔ
بازگشت به رانندگی بعد از سکته مغزی: ارزیابی کاردرمانی
را ببینید. - خلق و رفتار: غم، اضطراب یا گریه و خندهٔ بی‌دلیل بعد از سکته شایع است و درمان‌پذیر. اگر بیمار از زندگی ناامید شده یا حرف از آسیب به خود می‌زند، همان روز با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
- درد و سفتی: شانهٔ ضعیف نباید با کشیدن دست بیمار آسیب ببیند. جابه‌جایی را از درمانگر یاد بگیرید.
پس از تثبیت این مشکل‌ها، بازگشت به نقش‌های اجتماعی و کار هدف طبیعی بعدی است؛ NICE از برنامه‌های مشارکت اجتماعی و بازگشت به کار نیز نام می‌برد.
مراقبت در خانه: راهنمای عملی برای مراقب
بیشتر وقتی بیمار به خانه برمی‌گردد، بار اصلی به دوش خانواده می‌افتد. توصیه‌های زیر عمومی‌اند و جایگزین برنامهٔ تیم درمان نیستند؛ اگر دستورالعمل درمانگر شما چیز دیگری گفته، همان را دنبال کنید.
ایمنی خانه
مهم‌ترین خطر در ماه‌های اول زمین‌خوردن است. مسیر را از فرش‌های لغزنده و وسایل اضافه خالی کنید، نور مسیر دست‌شویی را در شب کافی نگه دارید و در حمام از صندلی و دستگیره‌های ثابت استفاده کنید. کاردرمانگر می‌تواند خانه را بازدید یا از روی عکس راهنمایی کند. تا زمانی که توان تعادل بیمار سنجیده نشده، او را در حمام تنها نگذارید.
جابه‌جایی و تمرین روزانه
دست یا بازوی ضعیف را هنگام جابه‌جایی یا لباس پوشیدن نکشید و بیمار را از زیر بغل بلند نکنید. تمرین‌ها را با برنامهٔ درمانگر و به شکل کوتاه و مکرر انجام دهید؛ ثبات روزانه بهتر از یک جلسهٔ طولانی و خسته‌کننده است. NHS یادآور می‌شود فعالیت‌ها و تمرین‌های بازتوانی اغلب سخت‌اند ولی به پیشرفت کمک می‌کنند و درگیر کردن خانواده و دوستان مفید است.
ارتباط و بلع
اگر بیمار آفازی دارد، آهسته و با جملهٔ کوتاه صحبت کنید، به او وقت پاسخ بدهید، جمله‌اش را تمام نکنید مگر بخواهد، و از عکس، اشاره یا نوشتن کمک بگیرید. با او مثل یک بزرگسال رفتار کنید؛ آفازی هوش را از بین نمی‌برد. سرفه حین غذا، صدای خیس بعد از قورت دادن، یا تب بعد از غذا خوردن می‌تواند نشانهٔ مشکل بلع باشد و باید به پزشک یا گفتاردرمانگر گفته شود. بیمار را برای خوردن غذا کاملاً نشسته و بیدار نگه دارید.
از اطلاعات و از خودتان مراقبت کنید
مرور Cochrane شامل ۲۱ کارآزمایی نشان داد ارائهٔ اطلاعات به بیماران و مراقبان دانش آن‌ها را بهتر می‌کند و رضایت از خدمات را بالا می‌برد؛ اثر آن بر خلق کوچک بود و روش‌هایی که بیمار و مراقب را فعالانه درگیر می‌کردند و پیگیری داشتند اثر بیشتری داشتند
(Forster و همکاران، ۲۰۱۲ — PubMed).
به زبان ساده: سؤال کنید، یادداشت بردارید و از درمانگر بخواهید تمرین‌ها را به شما نشان دهد. NHS هم می‌پذیرد مراقبت از بیمار سکته می‌تواند سخت، ناامیدکننده و تنهاکننده باشد و توصیه می‌کند مراقب همهٔ حمایت لازم را بگیرد. نوبت‌دهی استراحت، کمک گرفتن از اعضای دیگر خانواده و گفتن از خستگی به تیم درمان ضعف نیست، بخشی از مراقبت پایدار است.
بعد از ترخیص چه علائمی دوباره اورژانسی است؟
بهبودی یعنی خطر تمام نشده است. با دیدن هر یک از موارد زیر مثل روز اول عمل کنید و ۱۱۵ را بگیرید:
- ضعف جدید یا بدتر شدن ناگهانی صورت، دست یا پا، حتی اگر چند دقیقه بعد بهتر شد.
- اختلال تازهٔ گفتار، گیجی ناگهانی یا ناتوانی در فهمیدن حرف‌ها.
- سردرد شدید و ناگهانی، استفراغ همراه با ضعف، یا کاهش هوشیاری.
- اختلال تنفس یا خفگی هنگام غذا خوردن.
برخی نشانه‌ها اورژانسی نیستند ولی نباید منتظر ماند: تب یا سرفهٔ تازه بعد از غذا، زخم قرمز روی پوست در محل فشار، درد جدید شانه، بی‌خوابی یا بی‌اشتهایی مداوم، و ناامیدی که بیش از چند هفته ادامه دارد. این‌ها را به پزشک یا درمانگر اطلاع دهید.
پیشرفت را چطور بسنجیم؟
روزهای کند و پیشرفت‌های کوچک برای خانواده‌ها طاقت‌فرسا است. راهنمای NICE هدف‌گذاری را بخش اصلی برنامه می‌داند و هدف‌ها بهتر است برای خود بیمار معنا داشته باشند: «تنها به دست‌شویی بروم»، «چای خودم را بریزم»، «با نوه‌ام تلفنی صحبت کنم». هدف را کوچک و قابل‌اندازه‌گیری انتخاب کنید و هر دو سه هفته آن را مرور کنید.
| هدف نمونه | چگونه اندازه بگیریم | نشانهٔ پیشرفت |
|---|---|---|
| غذا خوردن مستقل | چند بار در هفته بدون کمک غذا خورده می‌شود؟ | تعداد بار بیشتر یا نیاز کمتر به کمک |
| راه رفتن در خانه | چند متر یا چند دقیقه بدون استراحت؟ | مسافت بیشتر یا نیاز کمتر به عصا یا همراه |
| صحبت در خانواده | بیمار چند بار در روز پیام خود را می‌رساند؟ | تعداد بیشتر پیام‌های کامل یا کم‌شدن ناامیدی |
| تمرکز و خستگی | چه مدت می‌تواند کاری را بدون استراحت ادامه دهد؟ | زمان طولانی‌تر در همان کار |
یادداشت ساده و دستی کافی است. اگر بعد از چند هفته هیچ تغییری دیده نشد، به‌جای ناامیدی دلیل را بررسی کنید: درد، خستگی، افسردگی، دارو یا هدفی که بیش از حد بزرگ است. از تیم درمان بخواهید برنامه را بازنگری کند؛ حتی اگر پیشرفت متوقف شده باشد، تغییر شیوهٔ تمرین یا تطبیق محیط ممکن است راه‌حل باشد.
بازتوانی سکته در اسلامشهر
مرکز توانبخشی بازتوان در اسلامشهر کاردرمانی و گفتاردرمانی بزرگسالان را ارائه می‌دهد؛ جزئیات در صفحات
کاردرمانی سکته مغزی
و
گفتاردرمانی سکته مغزی
آمده است. اگر دنبال خدمت نزدیک هستید، صفحهٔ
کاردرمانی در اسلامشهر
را هم ببینید. اینکه ارزیابی اولیه دقیقاً چه مراحلی دارد، هر جلسه چقدر طول می‌کشد و آیا فیزیوتراپی در همین مرکز انجام می‌شود، باید با مرکز تأیید شود؛ در این مقاله وعدهٔ نتیجه یا برنامهٔ ثابتی نمی‌دهیم، چون برنامه بعد از ارزیابی حضوری و بر اساس شدت سکته، پزشک و هدف شما نوشته می‌شود.
مطالب مرتبط
- علائم سکته مغزی: انواع، TIA و اقدام فوری
- تمرین دست و پا بعد از سکته مغزی در خانه: راهنمای ایمن
- مراقبت از بیمار سکته مغزی در خانه: راهنمای مراقب
کاردرمانی
محسن اسلام‌پناه
کاردرمانگر با بیش از ۹ سال سابقه بالینی در حیطه نورولوژی و روانی‌اجتماعی.
گفتاردرمانی
محمد جمالی
گفتاردرمانگر (نظام پزشکی گ-۳۴۹۹)؛ ارزیابی و درمان اختلالات رشدی، تلفظ، لکنت، بلع، اتیسم و بازتوانی کم‌شنوایی. پلن درمانی علمی و اختصاصی؛ تعداد جلسات بسته به نوع اختلال تعیین می‌شود.
قدم بعدی
اگر خودتان یا عزیزتان سکته کرده‌اید و ترخیص شده‌اید، این هفته چند کار را انجام دهید: برنامهٔ دارو و نوبت پیگیری پزشک را روی یک برگه بنویسید؛ از تیم درمان بپرسید بازتوانی کدام حوزه‌ها (حرکت، کارهای روزمره، گفتار و بلع، خلق) لازم است؛ سه هدف کوچک برای دو هفتهٔ آینده انتخاب کنید؛ و ایمنی خانه را مرور کنید. اگر بازتوانی را هنوز شروع نکرده‌اید یا مدتی است متوقف شده، می‌توانید برای ارزیابی حضوری کاردرمانی و گفتاردرمانی با بازتوان از راه
صفحهٔ تماس با ما
نوبت بگیرید.
سؤالات متداول
بهبودی کامل بعد از سکته مغزی ممکن است؟
بستگی به شدت سکته و حوزهٔ بهبودی دارد. برخی افراد به توان تقریباً قبلی برمی‌گردند، برخی با محدودیت‌هایی زندگی می‌کنند. در مرور حرکتی بالا، بازگشت کامل در اندام کاملاً فلج کمتر از ۱۵٪ بود، ولی بسیاری از بیماران درجه‌ای از بهبودی داشتند. پیش‌بینی برای یک فرد را پزشک پس از معاینه می‌دهد.
چند ماه بعد از سکته دیگر پیشرفتی نمی‌شود؟
در مطالعهٔ کپنهاگ، توان کارهای روزمره در بیشتر بیماران ظرف حدود ۳ ماه و در سکتهٔ بسیار شدید ظرف حدود ۵ ماه به بهترین حد گروه رسید. اما این مطالعه مهارت‌های ظریف، گفتار و شناخت را نمی‌سنجید و NHS می‌گوید بهبودی گاهی ماه‌ها یا سال‌ها ادامه دارد. پس نبود پیشرفت سریع به معنای پایان نیست؛ تیم درمان باید برنامه را بازنگری کند.
بازتوانی سکته چه زمانی باید شروع شود؟
از زمان بستری و با نظر تیم درمان. بازتوانی زودهنگام در بخش سکته توصیه می‌شود، ولی تمرین بسیار پرشدت در ۲۴ ساعت نخست در آزمایش AVERT نتیجهٔ بدتری داشت. بنابراین زمان و میزان تمرین را تیم تعیین کند و بیمار یا خانواده به‌تنهایی سخت‌گیرانه عمل نکنند.
گفتار بعد از سکته برمی‌گردد؟
بسیاری از بیماران با گفتاردرمانی ارتباط بهتری پیدا می‌کنند. مرور Cochrane نشان داد گفتاردرمانی ارتباط عملکردی، خواندن، نوشتن و بیان را بهتر می‌کند و شدت و مدت بیشتر ممکن است کمک کند. میزان بازگشت گفتار برای هر فرد پیش‌بینی‌پذیر نیست و به نوع و شدت آفازی بستگی دارد.
تفاوت کاردرمانی و گفتاردرمانی بعد از سکته چیست؟
کاردرمانی روی توانایی انجام کارهای روزمره، کاربرد دست، شناخت و محیط تمرکز دارد؛ گفتاردرمانی روی زبان، گفتار، صدا و بلع. بیشتر بیماران به هر دو نیاز دارند و پزشک یا درمانگر شما می‌تواند بگوید کدام را زودتر شروع کنید. جزئیات هر کدام را در بخش تیم بازتوانی بالاتر ببینید.
آیا بیمار سکته مغزی را می‌شود تنها گذاشت؟
این تصمیم به توان حرکت، تعادل، بلع، حافظه و قضاوت بیمار بستگی دارد. اگر تعادل ضعیف است یا خطر را تشخیص نمی‌دهد، تنها ماندن ایمن نیست. کاردرمانگر می‌تواند ایمنی را در خانه و در فعالیت‌های واقعی بسنجد.
چرا بیمار بعد از سکته زیاد گریه می‌کند یا بی‌حوصله است؟
غم، افسردگی، اضطراب و گاهی گریه یا خندهٔ بی‌ارتباط با حال، هر دو بعد از سکته شایع‌اند و تغییر در مغز هم ممکن است در آن نقش داشته باشد. بهتر است خانواده این تغییرات را به پزشک بگوید؛ درمان‌هایی از جمله گفتگو درمانی و در صورت نیاز دارو وجود دارد. اگر فکر آسیب به خود دیده می‌شود، فوراً کمک بگیرید.
ورزش بعد از سکته ایمن است؟
در مرور Cochrane شامل ۷۵ مطالعه، تمرین آمادگی بدنی به‌ویژه با راه رفتن مفید بود و شاهدی بر آسیب‌زا بودن آن دیده نشد. با این حال نوع و شدت ورزش را باید پزشک و فیزیوتراپیست با توجه به قلب، فشار خون و تعادل شما تعیین کنند.
چگونه جلوی سکتهٔ دوم را بگیریم؟
پیگیری منظم پزشک، مصرف دارو طبق دستور و کنترل عوامل خطر مثل فشار خون و قند اساس کار است. هیچ دارویی را به دلیل خوب شدن علائم قطع نکنید. جزئیات پیشگیری ثانویه فراتر از کار کاردرمانی و گفتاردرمانی است و باید با پزشک معالج در میان گذاشته شود.
منابع
- NHS — Symptoms of a stroke
- NHS — Recovering from a stroke
- NICE NG۲۳۶ — Stroke rehabilitation in adults
- NICE NG۱۲۸ — Stroke and TIA in over ۱۶s: diagnosis and initial management
- Jørgensen HS و همکاران — Outcome and time course of recovery in stroke, Part II (Copenhagen Stroke Study), Arch Phys Med Rehabil ۱۹۹۵
- Hendricks HT و همکاران — Motor recovery after stroke: a systematic review, Arch Phys Med Rehabil ۲۰۰۲
- Langhorne P و همکاران — Stroke rehabilitation, Lancet ۲۰۱۱
- AVERT Trial Collaboration — Very early mobilisation within ۲۴ h of stroke onset, Lancet ۲۰۱۵
- Legg LA و همکاران — Occupational therapy for adults with problems in activities of daily living after stroke, Cochrane ۲۰۱۷
- Brady MC و همکاران — Speech and language therapy for aphasia following stroke, Cochrane ۲۰۱۶
- Cochrane — Physical fitness training for stroke survivors
- Forster A و همکاران — Information provision for stroke patients and their caregivers, Cochrane ۲۰۱۲
- ASHA — Aphasia